درمان طرحواره تنبیه: راهنمای جامع از تشخیص تا بهبود روابط

🔵 باور مرکزی (اون لایه‌ی عمیقی که ممکنه این‌جوری باشه)

این‌ها حکم‌های کلی و ریشه‌داری هستن که فرد درباره “عدالت و پاسخ به خطاها” توی ذهن داره:

• آدم‌ها (از جمله خودم) باید تاوانِ تک‌تکِ اشتباهاتشون رو پس بدن تا آدم بشن.
• اشتباه کردن نشون‌دهنده‌ی شرارت یا بی‌عرضگیه و نباید با ملایمت باهاش برخورد کرد.
• بخشیدنِ کسی که خطا کرده، فقط باعث می‌شه اون آدم گستاخ‌تر بشه و دوباره تکرار کنه.
• من آدمِ بدی هستم اگه بابتِ کوتاهی‌هام خودم رو زجر ندم یا از لذت‌هام محروم نکنم.
• شاید دنیا فقط وقتی جای درستی می‌شه که هر کسی به سزای کارهای اشتباهش برسه.

🔵 افکار منفی (نجواهای لحظه‌ای که ممکنه توی سر بچرخه)

این‌ها فکرهای واکنشی و سریعی هستن که موقعِ دیدنِ یک نقص یا اشتباه، مثلِ پتک توی سرِ آدم می‌خورن:

• (وقتی خودش اشتباه می‌کنه): حقته که الان حالت بد باشه! لیاقتِ تو همینه، باید تا چند روز خودت رو سرزنش کنی.
• (وقتی پارتنرش یه چیز رو فراموش می‌کنه): نباید به این راحتی ازش بگذرم، باید یه جوری رفتار کنم که بفهمه چه گندِ بزرگی زده.
• (موقعِ دیدنِ خطای یک همکار): باید به شدیدترین شکل توبیخ بشه تا یاد بگیره دیگه از این غلط‌ها نکنه.
• (وقتی می‌خواد خودش رو ببخشه): بیخیال! اگه خودت رو ببخشی یعنی آدمِ بی‌اصولی هستی؛ نباید به خودت آسون بگیری.
• شرایطِ سخت توجیهِ خوبی برای اشتباه نیست؛ هر کسی مسئولِ گندکاری‌هاش هست و باید جریمه بشه.

۱. داشتن والدین تنبیه‌گر و سرزنش‌گر:

یکی از اصلی‌ترین ریشه‌های طرحواره تنبیه، بزرگ شدن با والدینی هست که برای کنترل رفتار کودک، به جای گفتگو یا تشویق، فقط از ابزار تنبیه (فیزیکی، کلامی یا محرومیت) استفاده می‌کردن. در این فضا، کودک یاد می‌گیره که عدالت یعنی مجازات، و هیچ فضایی برای خطا وجود نداره.

۲. نبودِ تفکیک بین «رفتار اشتباه» و «شخصیت بد»:

گاهی از دلایل طرحواره تنبیه، اینه که والدین وقتی کودک اشتباهی می‌کرد، به جای نقدِ اون رفتار، کلِ شخصیت کودک رو زیر سوال می‌بردن (مثلاً به جای «این کارت بد بود»، می‌گفتن «تو بچه بدی هستی»). این برخورد باعث می‌شه فرد باور کنه که بابتِ بد بودنش، مستحقِ زجر کشیدنه.

۳. مشاهده برخوردهایِ تلافی‌جویانه در خانه:

از دیگر زمینه‌های بروز طرحواره تنبیه، دیدنِ والدینی هست که با هم یا با دیگران برخورد حذفی و کینه‌توزانه دارن. اگر در خانه شما مرسوم بوده که هر کسی اشتباه می‌کنه باید طرد بشه یا باهاش سرسنگین باشن، شما هم یاد گرفتید که تنبیه، تنها پاسخِ منطقی به اشتباهات بشری هست.

۴. آموزه‌هایِ سخت‌گیرانه اخلاقی یا مذهبی:

در برخی محیط‌ها، تاکیدِ افراطی روی مفاهیمی مثل “مکافات عمل” بدونِ در نظر گرفتنِ توبه یا بخشش، ریشه‌های طرحواره تنبیه رو تقویت می‌کنه. فرد در این اتمسفر یاد می‌گیره که یک “ناظرِ سخت‌گیر” همیشه منتظره تا او رو بابت کوچک‌ترین افکار یا رفتارهای ناپسند مجازات کنه.

۵. نادیده گرفتنِ شرایط و نیت‌ها (نگاه سیاه و سفید):

اگر در دوران کودکی، هیچ‌کس به «چرا»یِ اشتباهات شما توجه نمی‌کرد و فقط «نتیجه» مهم بود، دلایل طرحواره تنبیه در شما ریشه می‌دونه. این یعنی فرد یاد نگرفته که آدم‌ها ممکنه از روی خستگی، ندانستن یا فشار دست به خطایی بزنن و مستحقِ همدلی باشن، نه فقط مجازات.

همین حالا سفر به سوی آرامش را آغاز کنید:

امکان ارتباط با طرحواره درمانگر متخصص در مرکز مشاوره دکترسلام به سه صورت
حضوری، تلفنی و آنلاین (تصویری)
برای مراجعان داخل و خارج از کشور فراهم است.

ورود به صفحه پشتیبانی و اطلاعات تماس